Let's talk about Invasive Alien Species!

22 soorten toegevoegd aan de lijst van invasieve uitheemse soorten die een probleem vormen voor de Europese Unie

Een derde update van de lijst van invasieve uitheemse soorten die van belang zijn voor de Europese Unie (de EU-lijst) is op 13 juli 2022 in het Publicatieblad van de Europese Unie bekendgemaakt. Deze bijwerking voegt 22 nieuwe soorten, zowel planten als dieren, toe aan de EU-lijst, die al 66 soorten bevatte. De lidstaten van de EU moeten de negatieve gevolgen van deze soorten zoveel mogelijk beperken. Sommige van deze soorten zijn nog afwezig of zeer zeldzaam in Europa, maar hun introductie en verspreiding zou aanzienlijke milieuschade kunnen veroorzaken. In dit verband zijn preventie, snelle reactie en beheer van cruciaal belang.  


Axishert (Axis axis) – Watersla (Pistia stratiotes) – Afrikaanse klauwkikker (Xenopus laevis) - Bron: all Shutterstock

22 Nieuwe soorten op de lijst

Tijdens een stemming op 19 mei 2022 kwamen de EU-lidstaten overeen 22 soorten toe te voegen aan de Europese lijst van invasieve uitheemse soorten (voor de volledige lijst surf naar: https://www.naturalsciences.be/nl/news/item/21990/). Enkele kerncijfers:

●        17 dieren (2 zoogdieren, 1 vogel, 1 reptiel, 1 amfibie, 6 vissen, 4 insecten, 1 schaaldier, 1 weekdier) en 5 planten, waaronder 1 alg;

●        3 soorten uit mariene of brakke milieus, 9 uit zoetwatermilieus en 11 terrestrische soorten;

●        In totaal zouden 11 soorten zich onder de huidige klimatologische omstandigheden in België kunnen vestigen, waarvan er 3 reeds zijn ingeburgerd (Afghaanse duizendknoop, Aziatische boomwurger en Afrikaanse klauwkikker). Onder toekomstige klimatologische condities zouden 5 andere soorten zich kunnen vestigen, waarvan één reeds in het wild is waargenomen in België (Watersla). 6 andere kunnen zich niet in het wild in België vestigen (beginsel van solidariteit tussen de lidstaten in het kader van de EU-verordening – dit zorgt er bijvoorbeeld voor dat een invasieve soort niet in één land kan worden gekocht en vervolgens naar een ander land kan worden vervoerd waar ze problemen kan veroorzaken).

●        6 soorten komen nog niet in Europa voor (b.v. de Gouden mossel, drie van de vuurmiersoorten van het geslacht Solenopsis), maar zijn aan de lijst toegevoegd om te zorgen voor een verhoogde waakzaamheid voor het voorkomen van deze soorten, ten einde te voorziene problemen te voorkomen mochten zij zich vestigen.

Lees alles over de nieuwe soorten op de lijst en de gevolgen voor handel en beheerders op de website van KBIN.

Auteurs: Arnaud Jacobs  (NWSIUS) en Jane Reniers (NWSIUS)

LIFE Resilias voorkomt dominantie van invasieve exoten, dankzij de versterking van veerkracht van bos en natuur

In het project LIFE Resilias gaat Stichting Bargerveen Nijmegen samen met de Unie van Bosgroepen (Zuid) zeven jaar lang aan de slag met systeemgericht natuurherstel om dominantie van invasieve exoten te doorbreken en voorkomen. Het doel van het project is de veerkracht van ecosystemen in bos- en natuurgebieden dusdanig te versterken, dat zij zich beter kunnen verweren tegen invasieve exoten (IAS).

Waarom het LIFE Resilias project inzet op het versterken van ecosystemen?  

De keuze van LIFE Resilias om de veerkracht van ecosystemen te versterken in plaats van invasieve exoten te bestrijden, is gebaseerd op de wetenschap dat bestrijden tijdrovend is, heel veel geld kost en op de lange termijn vaak geen oplossing blijkt te zijn, omdat wijdverspreide exoten vaak niet volledig weg te krijgen zijn. Het is daarom effectiever om te focussen op het beheer van bos en natuur, zodat het lokale ecosysteem sterk genoeg is om bedreiging van een exoot voor de inheemse flora en fauna te voorkomen. Binnen het project wordt daarom gedemonstreerd welke systeemgerichte duurzame aanpak van exoten mogelijk. Het unieke van dit project is dat we de nadruk leggen op het goed functioneren van de bestaande ecosystemen, in plaats van op het voortdurend bestrijden van de exoten. Mooi meegenomen is dat we daarmee ook voorkomen dat nieuwe exoten zich kunnen vestigen.

Welke doelsoorten zijn opgenomen in het project?

Het project gaat aan de slag met vier specifieke voorbeeldexoten in vier habitats:


De invasieve soorten die beheerst worden in het project LIFE Resilias

Maar hoe komen we nu tot zo’n systeemgerichte aanpak?

In de wetenschap heet de ecosysteemaanpak ‘Ecosystem Resilience Approach (ERA)’. Door op zoek te gaan naar de zwakke plekken van de exoot en het ecosysteem, kan je hierop inspelen en het ecosysteem zodanig versterken, dat deze er zelf voor zorgt dat de exoot niet kan domineren. Bijvoorbeeld door inheemse soorten in te brengen die de concurrentie met de exoot aan kunnen gaan, omdat ze iets wegnemen wat de exoot nodig heeft om succesvol te zijn, bijvoorbeeld licht.


Figuur: Traditioneel exotenbeheer (grafiek 1) versus de systeemgerichte LIFE Resilias aanpak voor exoten

Voor watercrassula ziet dat er in de praktijk bijvoorbeeld als volgt uit: 

1) Het stabiliseren van de besmetting op een laag niveau door eerst de aanwezigheid van de soort fors terug te dringen.

2) Vervolgens concurrenten te introduceren, die passen bij de standplaatscondities van het ecosysteem, zoals bijvoorbeeld oeverkruid. Deze gaan in competitie met de exoot en voorkomen zo het opnieuw dominant worden van watercrassula.

Meer informatie over de aanpak en de invasieve soorten die we hiermee beheersen leest u op de website: www.resilias.eu

Auteur: Janneke van der Loop (Stichting Bargerveen)

Verslag ICAIS conference in Oostende van 18-22 april 2022

Van 18 tot 22 april vond het ICAIS-congres plaats in het Thermae Palace in Oostende (België). Het congres werd georganiseerd door BuRO (Nederland) en INBO (België). Het was reeds 15 jaar geleden dat ICAIS nog plaatsvond in Europa. Het was bovendien de eerste keer dat dit congres op een hybride manier werd georganiseerd. Er waren 388 deelnemers (212 ter plaatse en 176 online) uit 41 landen. Het thema van het congres was “ klimaatverandering versterkt de impact van aquatische invasieve soorten”. Pieter Boets van het Provinciaal centrum voor milieuonderzoek van de provincie Oost-Vlaanderen nam in naam van onze redactie deel aan de conferentie. 

ICAIS conference in Oostende van 18-22 april 2022

De bedoeling van dit congres was om de mondiale problematiek in de kijker te stellen, om kennis uit te wisselen omtrent de recente inzichten en het beleid, om zowel nationale als lokale stakeholders te inspireren en om een duwtje in de rug te geven aan nationale en mondiale samenwerking.

In totaal werden er 7 keynote presentaties gegeven door gerenommeerde internationale wetenschappers van verschillende disciplines, die elk op hun manier en vanuit hun standpunt het gecombineerd effect van klimaatverandering en invasieve soorten toelichtten.  

Elke dag waren er ook parallelle sessies waarbij er over de 4 dagen 188 presentaties en 52 posters werden gepresenteerd, die verschillende onderwerpen behandelden gaande van kleinschalige labo-onderzoeken tot mondiale studies die zich baseerden op veldgegevens. Daarnaast was er ook een speciale sessie “Research at the interface of climate change, aquatic species and diseases” en was er een workshop rond het recent gestarte project LIFE RIPARIAS.

Ook vanuit België en Vlaanderen waren we goed vertegenwoordigd met academici, beleidsmakers en terreinmedewerkers zowel wat betreft het aantal deelnemers (57) als het aantal posters en presentaties . Interessante topics omvatten het opsporen van invasieve soorten aan de hand van Environmental DNA, het onderzoek naar de verspreiding en impact van Chinese wolhandkrabben, maar ook hoe we invasieve soorten beheren op lokaal en nationaal niveau.

We kunnen alvast terugblikken op een zeer geslaagd congres waarvoor dank aan de organisatoren.

Wie een (terug)blik wil werpen op de abstracts en het programma kan dat via https://icais.org/

 Auteur: Pieter Boets (PCM)

Contactdag Vlaamse werkgroep invasieve exoten, 9 september 2022, te Beersel

Uit de praktijkdag in de Leopoldskazerne Gent, die plaatsvond op 31 mei 2017, ontstond de Vlaamse werkgroep Invasieve Uitheemse Soorten (IUS) die jaarlijks samenkomt. De leden van de werkgroep IUS vormen sinds hun opstart een heus netwerk van terreinbeheerders, die op regelmatige basis info met elkaar uitwisselen via mail, alsook worden betrokken bij de invulling van de nieuwsflash ExotenNet.

Op vrijdag 9 september 2022 vindt opnieuw een werkgroep IUS plaats. Ook dit jaar bieden we opnieuw een heel interessante agenda.  De organisatoren, en met name de Vlaamse Landmaatschappij die dit jaar het voorzitterschap op zich neemt, heten jullie graag vanaf 9u30 van harte welkom in Het biercentrum ‘De Lambiek’ in Beersel. Inschrijven vooraf is verplicht en kan via het online inschrijvingsformulier hieronder tot en met maandag 22 augustus 2022. Inschrijven vooraf is verplicht en kan via het online inschrijvingsformulier tot en met 22 augustus 2022. Het aantal inschrijvingen is beperkt, dus wees er snel bij.

Meer info over de contactdag, bereikbaarheid en inschrijvingen vind je op de website van ExotenNet.be

Auteur: Anke Stefens, RATO vzw 

ICAIS conference in Oostende van 18-22 april 2022

Twee video's om invasieve waterplanten te helpen herkennen

Het Nationaal Wetenschappelijk Secretariaat voor Invasieve Uitheemse Soorten en het LIFE RIPARIAS-project hebben twee video's ontwikkeld om te helpen bij het identificeren van waterpesten en vederkruiden* op de Unielijst. Deze soorten aanwezig in België kunnen in het wild inderdaad moeilijk te herkennen zijn. De video's geven u tips om ze te onderscheiden van andere lookalikes exotische of inheemse soorten. Veel succes met je identificatie!

Bekijk de filmpjes: voor Waterpesten en voor Vederkruiden 

Coördinatie en financiering: NWSIUS en LIFE RIPARIAS;

Beeldverwerking: Museum voor Natuurwetenschappen

*NB: De “Myriophyllum Red Stem”, een lookalike die was tot nu toe beschouwd als een gekweekte variëteit van de parelvederkruid, is onlangs beschreven als een nieuwe soort, en heet nu Myriophyllum rubricaule.

Auteur: Arnaud Jacobs (NWSIUS)

Contacteer de redactie

Stuur jouw vragen, opmerkingen of cases door aan de redactie:

RATO vzw

Tel. 09 267 87 43

exoten@oost-vlaanderen.be  

Gouvernemenstraat 1, 900 Gent

Raadpleeg de websites van de redactieleden voor meer info: