Effect van grondwater op vegetaties

Grondwater en vegetaties

De vegetaties van gebieden met een hoge grondwaterstand, bijvoorbeeld door kwel, zijn dikwijls rijk aan soorten. Afhankelijk van de samenstelling van het kwelwater (eerder zuur, kalkrijk, ijzerrijk, beide) zijn andere vegetatietypes te verwachten. Even belangrijk is hoeveel kwelwater er bovenkomt en de schommelingen daarvan. Soms komt kwel nauwelijks tot de wortelzone, terwijl het in andere situaties echte moerassen vormt. Welk water wanneer ter beschikking is zal het vegetatietype bepalen.
Als beheerder is het dus interessant te weten hoe het met het grondwater gesteld is, want je kan niet naar een vegetatietype streven (natuurstreefbeeld) als dat niet in overeenstemming is met de hydrologie van het gebied.

Die hydrologie kan je maar te weten komen door metingen te doen. Ten eerste willen we weten hoe diep het grondwater zit, en hoe het gedurende het jaar schommelt. Daarvoor werk je met peilbuizen of piezometers (zie zijtraject). Probleem is dat je over langere tijd metingen zal moeten doen, want de situatie kan jaar per jaar nogal verschillen onder invloed van het weer. Je moet uiteindelijk tot gemiddeldes komen. De bovenstaande grafiek geeft een voorbeeld van een tijdreeks in het Hageven, vlakbij een plaats waar de zeldzame Klokjesgentiaan groeit, de waardplant voor het nog zeldzamere Gentiaanblauwtje. Voor deze soorten is het vochtgehalte van de bodem van uiterst belang, vandaar de opvolging.
Op de tijdreeks zie je het verloop van de grondwaterschommelingen ten opzicht van het maaiveld (0 in de grafiek.) tussen 1991 en 2012. Daar zitten redelijk wat schommelingen op. Dat zijn enerzijds langetermijnveranderingen (we zien het grondwaterpeil eerst stijgen, daarna wat dalen en dan terug wat toenemen). Daarnaast zijn er ook seizoenale schommelingen.

Hier hebben we er één jaar uitgehaald, van 1 april 2010 tot 31 maart 2011. Op 1 april start ongeveer het groeiseizoen. Normaal ligt in deze periode het grondwater op zijn hoogste peil (vanwege de ontbrekende verdamping in de winter) Het waterpeil zal gemiddeld zakken tot de herfst, om dan terug te stijgen. Dit zijn echter gemiddeldes, elk jaar is anders en daarom zal je pas een idee hebben van de hydrologie van je gebied als je minstens 8 jaar metingen uitvoert.
Wat is er te zien in hydrologisch jaar 2010? Wel, het gemiddeld grondwaterpeil is -27cm onder het maaiveld. Voor een plant of vegetatie is dat gemiddelde niet zo belangrijk. Als het water in het groeiseizoen twee meter diep zit, en tijdens de winter staat het water anderhalve meter boven het maaiveld, zullen weinig planten kunnen overleven. Daarom gaan we werken met drie andere gemiddelden. De berekening valt buiten de leerstof voor deze cursus, maar als je ze wil opzoeken, kan je klikken op onderstaande links.

GLG = gemiddelde van de drie laagste standen van het jaar = (-46-45-45)/3= -45cm
GHG= gemiddelde van de drie hoogste standen van het jaar = (+19+10+8)/3 = 12cm
GVG= gemiddelde van de drie dichtst bij 1 april, dus in het voorjaar = (-24-25-27)/3= -25cm

Natuurlijk ben je met één hydrologisch jaar niet veel, het kan net veel geregend hebben, of net weinig. Vandaar dat je van elk van deze getallen het gemiddelde moet nemen van meerdere jaren. Je hoeft dat ook niet zelf te doen, er is een website waar je dat kan opzoeken (zie het linkblokje rechts).
Het interessante aan de GLG, GHG, GVG is dat je op basis hiervan kan inschatten welke vegetatietypes mogelijk zijn. Puur ter illustratie, hieronder een tabel van verschillende natuurstreefbeelden op eerder zure bodems.

Oefening

Stel dat je uit een tijdreeks kan afleiden dat je na 8 jaar de volgende waardes hebt:
een GVG van -25 cm,
een GLG van -70 cm,
een GHG van -16 cm.

Welk natuurtype of -types komen in aanmerking voor het gebied rond deze peilbuis?

In de tabel kan je alvast zien dat de drogere types niet in aanmerking komen. Streven naar een Droge heide, Struisgrasland of een Slenk op veengrond is hier dus geen goed idee. Schieten nog Vochtige heide, Vochtig heischraal grasland en Mezotroof elzenbroekbos over. Je hebt dus mogelijkheden als beheerder.