natuurbeheerVerzuring
“Smaakt zure regen echt zuur?”
Planten, dieren en mensen hebben voldoende zuiver water nodig om te kunnen overleven. Maar de regen die naar beneden valt, is niet meer zo schoon doordat gassen afkomstig uit fabrieken, landbouwbedrijven, elektriciteitscentrales en auto's naar boven stijgen en oplossen in de regenwolken. Men spreekt dan van zure regen, maar ook hagel en sneeuw bevatten die vervuilende stoffen. De stoffen kunnen ook in droge vorm terug naar beneden dwarrelen. Wanneer de verzurende stoffen in de grond en in het water terecht komen, spreekt men van verzuring of zure depositie.
De verzuring wordt veroorzaakt door (SO2), stikstofoxiden (NOx) - zoals stikstofmonoxide (NO) en stikstofdioxide (NO2) - ammoniak (NH3) en vluchtige organische stoffen (VOS). Deze stoffen worden vooral geproduceerd door industrie, elektriciteitscentrales en auto's. Maar de gassen ontsnappen ook uit stallen waarin veel dieren samen gehouden worden (intensieve veeteelt). Uit de urine van de dieren (en ook van mensen) komt ammoniak vrij.
Zwaveldioxide en stikstofoxiden reageren met water en zuurstof. Tijdens deze chemische reacties (2SO2 + 2H2O + O2 => 4H+ + 2 SO42- en 4NO2 + 2H2O + O2 => 4H+ + 4NO3-) komen zure deeltjes of H+ vrij. Bij ammoniak gebeurt eerst nog een andere reactie. Ammoniak neemt eerst één H+ deeltje op waardoor er ammonium-ion (NH4+) ontstaat. Wanneer dat ammonium dan met zuurstof reageert tot stikstofoxiden, komen er H+ deeltjes vrij. De vrijgekomen H+ deeltjes verzuren de bodem en het water. Planten, dieren en mensen ondervinden hinder van deze verzuring.
Overschrijding van de kritische last voor verzuring voor heide- en graslandecosystemen (bron : http://www.vito.be ). De kritische last is de hoeveelheid verzurende stoffen die een ecosysteem kan opnemen zonder dat de vegetatie verandert. Waar die overschreden wordt komt het ecosysteem onder druk en zal de biodiversiteit afnemen.
De gevolgen van zure regen worden op verschillende plaatsen duidelijk:
- Water: De zure stoffen in zure regen zorgen er voor dat de pH van het grondwater en van het water in beken, meren en rivieren daalt. Het water wordt zuur. Vele planten en dieren zijn niet aangepast aan het leven in water met een lagere pH-waarde. Deze soorten zullen sterven.
- Flora: Planten kunnen op verschillende manieren hinder ondervinden van zure regen. Wanneer de bodem verzuurd is, kunnen de wortels beschadigd worden. Hierdoor kan de plant minder goed water en voedingsstoffen opnemen uit de bodem. De zure stoffen die op de bladeren terecht komen tasten de huidmondjes en de beschermende waslaag van bladeren en naalden aan. De plant kan zijn huidmondjes niet meer sluiten en begint water te verliezen waardoor hij uitdroogt. De voedingsstoffen die de plant produceert tijdens de fotosynthese worden uitgespoeld wanneer het zuur het blad binnen dringt. Het water dat langs de boom naar beneden stroomt, kan de takken en stam aantasten. Er ontstaan barstjes in de stam waarin schimmels kunnen groeien die de boom langzaam maar zeker beginnen te verteren.
- Bodem: De invloed van zure regen op de bodem is complexer. In het begin zal de bodem weinig hinder ondervinden van de zure regen. In de bodem zitten immers stoffen zoals kalk, mineralen en organisch materiaal die het zuur kunnen neutraliseren. Maar wanneer er steeds meer zure regen de bodem indringt, kunnen zure stoffen niet meer allemaal geneutraliseerd worden. Vanaf dan wordt de bodem zuurder (de pH-waarde daalt). Er komen een aantal chemische reacties op gang omdat de pH-waarde van de bodem veranderd is. Hierdoor komen metalen vrij in de bodem die zowel voor planten als voor dieren en mensen schadelijk zijn. Voedingsstoffen voor planten zoals calcium, fosfor, magnesium en kalium verdwijnen dan weer uit de bodem door verzuring terwijl de hoeveelheid stikstof stijgt (vermesting treedt op). De bomen en planten vinden niet meer de juiste voedingsstoffen en worden vatbaar voor ziekten.
- Mens: De schadelijke stoffen in de lucht hebben ook een invloed op de gezondheid van de mens. Vooral kinderen en oudere mensen zijn gevoelig. Ze kunnen moeilijker ademen, hebben hoofdpijn of tranende ogen.
http://www.inbo.be Het instituut voor natuur- en bosonderzoek volgt deze materie reeds tientallen jaren van nabij op.