natuurbeheerPlaggen
“Verwijderen van toplaag”
Plaggen houdt in dat het grootste deel van de mineralen, samen met het strooisel en de humusrijke bovengrond verwijderd wordt (meestal ongeveer 5-10 cm). Het is eigenlijk een drastische vorm van maaien en afvoeren van het maaisel want er is sneller resultaat te zien. Een algemene, ideale plagdiepte is er niet want dit hangt af van de bodemopbouw. Hoe dieper er geplagd wordt, des te meer organisch materiaal weggenomen wordt en hoe groter de verarming van de bodem wordt, maar ook hoe trager het herstel van de begroeiing is, doordat zeer veel zaden samen met de vegetatiezoden verwijderd worden.
Plaggen is een beheermaatregel die dikwijls gebruikt wordt om een verschraling van de bodem te bekomen. Door de voedselrijke toplaag te verwijderen, komt de bodem terug helemaal vrij en open. Zo krijgen planten die voordien op deze plek voorkwamen en nog aanwezig zijn in de zaadbank van de bodem, de kans om deze vrije plek te koloniseren. Kortom, door de bovenste grondlaag weg te nemen, wordt de bodem teruggebracht naar een vroeger successiestadium.
Plaggen wordt vaak toegepast in vergraste heide- of duingebieden. Door stikstofdepositie en een minder intensief beheer zijn grote hoeveelheden voedingsstoffen in de strooisel- en organische lagen van de bodem opgeslagen. Door het plaggen worden die grotendeels afgevoerd. Het beste is om juist tot op de minerale laag te plaggen, zo blijven er enerzijds voldoende kiemkrachtige zaden over maar wordt anderzijds de nutriëntenbeschikbaarheid toch sterk verlaagd. Op deze manier blijft er immers weinig organisch materiaal over zodat de mineralisatie tot jaren later nog laag blijft. Enkel neerslag van stikstof uit de lucht zorgt dus voor 'voedsel' voor het zich herstellende ecosysteem.
Plaggen is een zwaar, moeilijk en arbeidsintensief werk. Manueel plaggen wordt dan ook enkel toegepast op kleine oppervlaktes; machines nemen het werk over voor grote plagzones. Deze plagmachines (en afvoervoertuigen) moeten altijd uitgerust zijn met lagedrukbanden opdat beschadiging van de bodem zoveel mogelijk vermeden zou worden. Verder is het belangrijk dat plaggen op het juiste tijdstip uitgevoerd wordt aangezien de aanwezige fauna anders danig verstoord wordt. Begin juli lijkt daarom de meest gunstige methode omdat het broedseizoen van de vogels dan afgelopen is en de reptielen nog geen jongen hebben en ook niet vertoeven in hun ondergrondse winterverblijfplaatsen.
Op de foto is een plagplaats in natte heide te zien, ontstaan na werkzaamheden in het grenspark De Zoom - Kalmthoutse Heide in 2000. Als pionier krijg je planten als kleine en ronde zonnedauw en witte en bruine snavelbies. Uiteindelijk zal het terrein evolueren naar een structuurrijk heideterrein (http://www.grensparkzk.be ).
Hermy, M., de Blust, G. & Slootmaekers M. red.(2004). Natuurbeheer, Davidsfonds, 452p.