natuurbeheerInvasieve soort
“Schadelijke inwijkeling”
Een invasieve soort is een uitheemse dier- of plantensoort, een exoot, die zich in zijn nieuwe omgeving zo massaal verspreidt dat hij inheemse soorten verdringt, het evenwicht in ecosystemen verstoort en een bedreiging vormt voor de biodiversiteit.
Niet elke exoot ontpopt zich tot een invasieve soort. De meeste leven als kleine en geïsoleerde populaties. Toch ziet het IUCN (The World Conservation Union) exoten als een van de grootste bedreigingen voor de biodiversiteit, na habitatvernietiging. In een ecosysteem is er een constante concurrentie aan de gang om te kunnen overleven. Invasieve soorten slagen erin de concurrentie ver achter zich te laten door een snelle groei en/of voortplanting, afwezigheid van natuurlijke vijanden of specifiekere en complexere factoren. Invasieve soorten hebben verder doorgaans gemeen dat ze niet kieskeurig zijn wat hun leefomgeving en voedsel betreft en dat ze zich makkelijk aanpassen aan veranderende omstandigheden.
Invasieve soorten zorgen werelwijd voor erg hoge kosten door de verliezen die ze bijvoorbeeld in de landbouw veroorzaken en door het geld dat aan hun bestrijding wordt gespendeerd. De schade in de landbouw gaat van aantastingen van oogsten door simpele (maar oorspronkelijk uit Azië afkomstige) ratten en overwoekering door uitheemse onkruiden tot aantastingen van honingbijen door een mijtensoort, zodat de bestuiving van fruitbomen en andere teelten belemmerd wordt. Als belangrijke problemen binnen de bosbouw kunnen bijvoorbeeld de Amerikaans vogelkers en de veroorzaker van de Olmenziekte worden vermeld. De Olmenziekte wordt veroorzaakt door een uitheemse, vermoedelijk uit Azië afkomstige, schimmel die ervoor heeft gezorgd dat er in onze streken amper nog olmen voorkomen.
In ons land verzamelt het Belgian Forum on Invasive Species (BFIS) informatie over (potentiële) invasieve soorten, hun verspreiding en de gevolgen ervan.
Afhankelijk van de verspreiding en de impact van een soort, komt ze op een 'watchlist', een 'alert list' en uiteindelijk een 'black list' terecht.
Een exoot met een hoge aaibaarheidsfactor die in ons land regelmatig in parken in en rond Brussel kan worden opgemerkt is de Groene halsbandparkiet. Voorlopig krijgt hij van het BIFS een plaatsje op de watchlist, omdat hij nog niet erg algemeen verspreid is en de impact relatief binnen de perken blijft.
De halsbandparkiet is een holenbroeder en pikt de nestplaatsen in van inheemse vogels, waardoor die in de problemen komen. De boomklever is het grootste slachtoffer. Hij dankt zijn naam aan het feit dat hij gaten in bomen met modder dichtkleeft tot hij er zelf nog net doorkan, om zo andere gegadigden buiten te houden. De halsbandparkiet broedt echter iets vroeger, en dus zijn veel holten al bezet nog voor de boomklever op huizenjacht gaat.
Bij de laatste telling in 2005 werd de populatie parkieten, die om de vier jaar verdubbelt, op 7000 geschat. Dat terwijl het ongeveer dertig jaar geleden allemaal begon met een veertigtal parkieten die uit een volière afkomstig waren. Het is dan ook zeer waarschijnlijk dat de soort nog een aantal plaatsen op de lijst zal opschuiven.
De meest zorgwekkende soorten op de zwarte lijst (de A3 categorie, naast A2 en A1) zijn voornamelijk planten. We vinden er onder andere Waterpest, een waterplant die hele vijvers en waterlopen kan overwoekeren, het water verduistert en andere planten en dieren verdringt. Ook de Amerikaanse vogelkers staat in dit deel van de lijst. De zoogdieren worden er vertegenwoordigd door de muskusrat, die rietvelden en oevers aantast, ziektes verspreidt en landbouwgewassen beschadigt. De enige vis op deze plaats in de lijst is de giebel, een karpersoort die voor de verwijning van vis- en plantesoorten zorgt en water vertroebelt door zijn gewoel in de bodem. Het symapthiek ogende Aziatisch lieveheersbeestje vinden we er ook terug. Door zijn vraatzucht roeit het zijn inheemse collega uit.
De site van BFIS met een volledige lijst van alle invasieve soorten vindt u hier: http://ias.biodiversity.be/
Op deze website naar aanleiding van een conferentie over het onderwerp vindt u ook meer info: http://rivendell.vub.ac.be/conferences/2006-sos_invasions/
Ook het INBO verzamelt informatie over al dan niet invasieve exoten: http://inbo.be/content/page.asp?pid=FAU_EXO_start