natuurbeheerHabitatrichtlijngebieden
“Europese bescherming van natuurlijke leefgebieden”
De habitatrichtlijn die in 1992 is goedgekeurd door de Europese Unie, regelt de bescherming van leefgebieden die van belang zijn voor de instandhouding van verschillende groepen wilde dieren (uitgezonderd de vogels die via de Vogelrichtlijn al 13 jaar eerder zijn beschermd, zie Vogelrichtlijngebieden) en planten. Met deze richtlijn probeert de EU bij te dragen tot het behoud van de biodiversiteit in de verschillende lidstaten. De Habitatrichtlijngebieden maken, net als de Vogelrichtlijngebieden, deel uit van een netwerk van speciale beschermingszones, Natura 2000, een soort Europees ecologisch netwerk.
Bij het opmaken van de Habitatrichtlijn werden enkele bijlagen opgesteld die gebruikt moeten worden als handleiding om de Habitatrichtlijngebieden (of speciale beschermingszones H) af te bakenen. Bijlage I bevat de habitattypen die kwetsbaar, bedreigd of zeldzaam zijn, terwijl bijlage II de kwetsbare, bedreigde of zeldzame dier- en plantensoorten bevat. Met behulp van bijlage III, die de selectiecriteria bevat, kunnen de speciale beschermingszones dan afgebakend worden. In bijlage IV tenslotte worden soorten opgelijst die een strikte bescherming nodig hebben om te kunnen overleven. Nadat de lidstaten een lijst van gebieden waar de habitattypen en soorten uit de verschillende bijlagen voorkomen hebben doorgegeven aan de Europese Commissie, bepaalt de Commissie gebieden van communautair belang (dit laatste wil niets ander zeggen dan dat ze belangrijk genoeg zijn op Europees niveau). Nadien hebben de lidstaten nog een periode van zes jaar om de aangewezen gebieden aan te duiden als speciale beschermingszone. In die zones nemen de lidstaten de gepaste maatregelen zodat de instandhouding van de habitat niet in gevaar komt.
Een overzichtskaart waarop de Habitatrichtlijngebieden in het groen zijn ingekleurd (de Vogelrichtlijnen hebben een blauw raster)
De afbakening
Het selecteren van gebieden die in aanmerking komen als speciale beschermingszone dient te gebeuren op basis van wetenschappelijke gegevens. In Vlaanderen werden die verzameld door het Instituur voor Bos- en Natuuronderzoek (INBO) die hun resultaten via de bevoegde administratie (m.n. het Agentschap voor Natuur- en Bosonderzoek) ter goedkeuring overmaakt aan de Vlaamse regering. Na goedkeuring worden deze op kaart aangeduide gebieden overgemaakt aan de Europese Commissie die controleert of er voldoende gebieden van elk habitat worden aangemeld. In 1996 meldde de Vlaamse regering 40 Habitatrichtlijngebieden met een gezamenlijk oppervlakte van 70.069 ha aan bij de Europese Commissie. Na een negatieve evaluatie in 2001 werden 38 gebieden met een oppervlakte van 101.891 aangemeld. Deze werden in december 2004 door de Commissie aanvaard en voorlopig aangewezen als 'gebieden van communautair belang'. De lijst met gebieden wacht nu op een definitieve aanwijzing via een Besluit van de Vlaamse regering.
In aanloop naar de tweede aanmelding werd door het Vlaams parlement beslist dat in de toekomst een openbaar onderzoek moet gevoerd worden voor er nieuwe habitat- of vogelrichtlijngebieden worden afgebakend. Dit wil zeggen dat elke burger zijn opmerkingen zal kunnen formuleren bij de voorgestelde gebieden voor de Vlaamse regering zijn definitieve goedkeuring geeft om niuewe gebieden aan te melden bij de Europese Commissie. Hiertoe is een procedure opgenomen in het decreet natuurbehoud.
De bescherming
Uiteraard is het afbakenen van gebieden geen doel op zich. Via beschermingsmaatregelen wil men er voor zorgen dat de soorten waarvoor de gebieden werden aangeduid minstens in gelijkaardige aantallen aanwezig blijven in deze zone. Waar mogelijk wil de habitatrichtlijn verder gaan en deze soorten via actieve maatregelen een duwtje in de rug geven. De bescherming houdt in dat voor elke activiteit of project dat in een habitatgebied wordt uitgevoerd moet nagegaan worden wat de impact is op de habitats en de soorten waarvoor het gebied is aangewezen. Is deze impact dermate groot dat de aanwezigheid van de habitatsoorten door de ontwikkelde activiteit aanzienlijk daalt dan moeten de nodige maatregelen genomen worden om dat te verhinderen. Het kan zelf zijn dat men het project of de activiteit verbiedt, een alternatief zoekt. In andere gevallen, voor heel belangrijke projecten met een grote economische impact bijvoorbeeld zal men compensaties zoeken waardoor de habitats die vernietigd worden op een andere plaats worden hersteld. Om te verhinderen dat men pas op het laatste moment geconfronteerd wordt met een eventueel verbod van een activiteit voorziet de habitatrichtlijn dat reeds in de plan- of programmeringsfase moet nagegaan worden welke impact dat plan zal hebben op de aanwezige habitats. Op die manier kan men in een vroege fase verhinderen dat er schade zou optreden aan de Europees beschermde natuur.
Vlaamse regelgeving
De Europese richtlijnen moeten telkens omgezet worden in regelgeving van de diverse lidstaten. De habitatrichtlijn is in Vlaanderen in 2000 opgenomen in het decreet natuurbehoud.
alle reeds aangeduide Habitatrichtlijngebieden kan men terugvinden via het geoloket: http://geo-vlaanderen.agiv.be/geovlaanderen/natura2000/
De bijlagen van de habitatrichtlijn kan men raadplegen via http://www.inbo.be/content/page.asp?pid=BEL_INT_NAT_SoortEnHabitatFiches
Op de natuurindicatorenwebsite vindt men ook heel wat informatie terug over de habitat- en vogelrichtlijn bijv;
http://www.natuurindicatoren.be/indicatorenportal.cgi?detail=671&id_structuur=23
en
http://www.natuurindicatoren.be/indicatorenportal.cgi?detail=672&id_structuur=23&toon=ja#toon
O.m. op volgende site kan je ook de habitatrichtlijn downloaden:
http://www.soortenbeleid.be/?p=wetgeving&item=11