natuurbeheerBalts
“Verleiding bij dieren”
De balts is het geritualiseerde gedrag dat dieren vertonen voorafgaand aan het paren. Iedere soort heeft zijn typische balts. Vaak spelen kleuren, geluiden en zang, geuren en speciale bewegingen een rol. Het baltsen kan spectaculaire vormen aannemen zoals de luchtacrobatieën van roofvogels, de roepkoren van groene kikkers, het burlen van edelherten of de massale trektochten van padden.
Door baltsgedrag te vertonen, geven wijfjes aan dat ze klaar zijn om te paren. Mannelijke exemplaren zetten hun beste beentje voor en proberen concurrenten te overtroeven zodat het wijfje hen uitkiest als partner. Toch vertonen ook dieren die langdurige koppels vormen baltsgedrag voor de paring.
Nauwverwante soorten, die uiterlijk bijna niet van elkaar te onderscheiden zijn, hebben toch hun eigen baltsgedrag. De balts moet er dan voor zorgen dat twee partners van de juiste soort met elkaar paren. Aangezien baltsgedrag zo specifiek is, zal een dier van een andere soort niet als een potentiële partner worden aanzien. Dit bespaart dan meteen ook veel energie, de baltsende dieren zijn zeker dat ze soortgenoten zijn. Het baltsen moet aangeven of de partner wel geschikt is, baltsen kost dikwijls veel energie en dieren die niet in optimale conditie verkeren vallen dan door de mand. Zeker mannetjes steken veel energie in de balts. De energie die vrouwtjes moeten steen in de voortplanting (eieren, jongen grootbrengen) is groter dan de investering die mannetjes moeten doen. Vrouwtjes zijn daarom kieskeuriger. Het mannetje dat de beste indruk maakt heeft de meeste kans op voortplanting.
Balts is zeker bij lagere diersoorten belangrijk om agressie te voorkomen. Spinnen zullen zonder veel omkijken alles opeten wat in hun web beland. Een groot spinnenwijfje zou zo alle mannetjes opeten die haar proberen te benaderen. Mannelijke spinnen zullen daarom door balts het vrouwtje duidelijk maken wat de bedoeling is. Bij kruisspinnen is dat een bepaald getokkel op het web. Maar agressievermindering is bij veel soorten een belangrijke nevenfunctie bij de balts.
Balts zal ook duidelijk maken waar de partners te vinden zijn. Een roepende merel is sneller gevonden, en vrouwtjes van nachtvlinders zijn compleet onvindbaar, ware het niet dat ze geurstoffen afscheiden. Deze geurstoffen worden feromonen genoemd en zijn zelfs belangrijk bij de menselijke balts. Feromonen komen verder voor bij een aantal vissen, salamanders en zoogdieren.
De vorm van de balts zal ook afhangen van de voortplantingsstrategie. Als de jongen veel hulp of een groot nest behoeven, zal de balts van het mannetje dikwijls bestaan uit het maken van een nest of het aanleveren van voedsel aan het wijfje, om te laten zien dat hij een goede vader zou zijn. Bij soorten waar dit minder een rol speelt draait balts om eerder, op het eerste zicht nutteloze vertoningen van lichamelijke geslachtskenmerken (gewei, paaiknobbels), kracht, kleur of geluid. Vrouwtjesfazanten kiezen liefst mannetjes met lange sporen, en mannetjes waarvan de sporen kunstmatig verlengd werden bleken onweerstaanbaar.
Balts wordt hormonaal gestuurd, omdat ze typisch optreedt voor de paring. En deze vindt best plaats op het vruchtbare moment van het vrouwtje. Bij veel soorten is deze periode erg kort dus timing is belangrijk.